segunda-feira, agosto 07, 2006

Capítulo VII. De como descubrimos que el pop se hace a cabezadas (em castelán)


Hace ya un año tuve la suerte de ver a Nick Cave en concierto, uno de los iconos de la música de los ochenta. Era interesante ver a la gente que asistí al concierto: jóvenes con deseos de ver a una leyenda, despistados que no sabían muy bien de qué se trataba eso e, por supuesto, los fieles seguidores de Cave. Yo, sinceramente, disfruté mucho del concierto, pero no pude dejar de sentir que me perdía de la mitad de lo que pasaba allí, seguramente porque Nick Cave no es un icono de mi generación. Me pasó todo lo contrario viendo a un grupo de escoceses que ya son una indiscutible leyenda en la historia del pop de los 90.
Después de recorrer escenarios a lo largo de varias horas, en el Fórum finalmente cayó la noche y, poco a poco, la gente empezó a acercarse al que era el escogido para presenciar a Belle & Sebastian. Las leyendas en torno a Stuart Murdoch o a Stevie Jackson son numerosas y el grupo no siempre estuvo lejos de los escándalos (¿qué fue de Isobel Campbell?...) pero no hay nada como verlos en vivo y dar forma a las voces que desde hace diez años dominan la escena pop. ¿Qué hacer con ocho personas en vivo? Pues, por lo menos desde donde estaba yo, parece que lo tienen muy claro: pasarlo bien. Cambiando instrumentos e roles a lo largo del concierto, Belle & Sebastian conquistan a propios y a extraños con canciones que nadie sabe muy bien cómo bailar, pero que todos bailan. Murdoch, haciendo honor a su nombre, juega a director de orquestra, no sólo con la suya, si no que también con el público que responde como si fuera una marioneta y Murdoch tuviera los hilos. Baja del escenario, camina entre el público y bromea a la menor oportunidad.
De todos modos, seguramente la sorpresa la dio Jackson con una personalidad que deja en evidencia que Belle & Sebastian no es un grupo de un solo hombre. Fue el, sin duda, quien dio los mejores momentos de la noche: después de una tórrida hora mediterránea -literalmente, el calor era asfixiante-, cuando hasta Murdoch estaba asombrado por ver a Jackson todavía con su chaqueta puesta, nos regaló la visión de un hombro y volvió a ponerse la chaqueta, como si nada; ya hacia el final, fue poseído por el espíritu de Zidane y vio en Murdoch a Materazzi dándole un cabezazo en el estómago y derribándolo al suelo.
Y, después del éxtasis con “Electronic Renaissance”, de nuevo con el friquismo de Jackson ocultándose del público, “I’m a Cuckoo” y “Funny Little Frog”, Murdoch tuvo que negarse a complacer al respetable porque, si no recordaba mal, la noche aún era joven y otros grupos tenían que ocupar el escenario (The Cardigans, ¿qué más da?). Hora y media que supo a poco (a casi nada) y dejó a todos con ganas de más. Sí, la noche era joven, pero lo mejor estaba visto. Las leyendas irían a otro lado a seguir haciendo de las suyas.

Capítulo VII. De como descobrimos que o pop se fai a cabeçalhos


Há um ano xa tive a sorte de ver a Nick Cave em concerto, um dos íconos da música dos oitenta. Era interessante ver à xente que assistiu ao concerto: moços com desexos de ver uma lenda, despistados que nom sabiam mói bem de que se tratava iso e, por suposto, os feles seguidores de Cave. Eu, sinceramente, desfrutei muito o concerto, mas nom poide deixar de sentir que me perdia da metade do que passava alí, seguramente porque Nick Cave nom é um ícono da minha xeraçom. Passou-me todo o contrario vendo a um grupo de escoceses que xa som uma indiscutível lenda na história do pop dos 90.
Depois de percorrer escenârios ao longo de várias horas, no Fórum finalmente fixou-se de noite e, pouco a pouco, a xente foi achegando-se ao que era o escolhido para presenciar a Belle & Sebastian. As lendas em torno a Stuart Murdoch ou a Stevie Jackson som numerosas e o grupo nom sempre estivo lonxe dos escândalos (que foi de Isobel Campbell?...) mas nom há nada como ver-os em vivo e dar forma às voces que desde há dez anos dominam a escena pop. Que fazer com oito pessoas em vivo? Pois desde onde estava eu, parece que o tenhem mói claro: pasar-o bem. Cambiando instrumentos e roles ao longo do concerto, Belle & Sebastian conquistam a próprios e a estranhos com cançóns que ninguém sabe mói bem como bailar, mas que todos bailam. Murdoch, fazendo honor ao seu nome, xoga a director de orquestra, nom so coa sua, se nom também co público que responde como se fora uma marioneta e Murdoch tivera os fios. Baixa do escenârio, caminha entre o público e fai brincadeiras à menor oportunidade.
De todos os xeitos, seguramente a sorpresa deu-a Jackson cuma pessoalidade que deixa em evidência que Belle & Sebastian nom é um grupo dum so home. Foi el, sem dúvida, quem deu os melhores momentos da noite: depois duma tórrida hora mediterrânea -literalmente, o calor era asfixiante-, cando ata Murdoch estava assombrado por ver a Jackson ainda coa sua chaqueta enriba, regalou-nos a viçom dum hombreiro e volveu a se por a chaqueta, coma se nada; cara ao final, foi poseido polo espírito de Zidane e viu em Murdoch a Materazzi dando-e um cabeçalho no estômago e derribando-o ao chan.
E, depois do êxtase com “Electronic Renaissance”, de novo co friquismo de Jackson ocultando-se do público, “I’m a Cuckoo” e “Funny Little Frog”, Murdoch tivo que se negar a comprazer ao respeitável porque, se nom lembrava mal, a noite ainda era nova e outros grupos tinham que ocupar o escenârio (The Cardigans, que mais da?). Hora e média que soupo a pouco (a case nada) e deixou a todos com ganas de mais. Si, a noite era nova, mas o melhor estava visto. As lendas iriam a outro lado a seguir a fazer das suas.

sexta-feira, junho 16, 2006

Capítulo VI. O Profundo Sur chega a Compostela. Uma noite com Drive by Truckers


Muitas veces fala-se do profundo sur. Terra da que ninguem se lembra sumida nas planícies e os pastisais de algúms dos territórios mais conservadores dos Estados Unidos. Aquel território que por muito tempo (e mesmo agora nalgumas zonas) foi terra de ninguem. Vilas que, às veces, só tenhen uma estrada que as comunica co exterior. Com sorte, esta pode ser a ruta 66. Comunidades que votan a Bush nas eleçóns, que nom saben onde está Afganistán e coidan que Espanha é um rancho. Terra que configura o imaxinário gringo, plagada de lendas, de whisky e de longas xornadas de trabalho.
Nembargante, é a terra de Bruce Springsteen, de Bob Dylan, das lendas da música popular gringa da segunda metade do século XX. Alí é onde naceu o jazz, o blues, o rock mais tradicional. ¿Como é que pasa isto que, em princípio, pareceria ser contraditório? Seguramente pola mesma causa pola que Stuart Murdoch é tan relixioso ou Cat Power tan insegura. Suponho que ai preguntas que é melhor nom facer-se. ¿Qué causas secretas fan que existan grupos coma Drive by Truckers? Sinceramente, nom o sei pero neles atopamos uma increíbel mestura entre elementos desa terra mítica que conforman uma banda cuma enerxia vital que parece case involuntária.
A noite empeza com dúbidas. Os teloneiros decepcionan e um curioso grupo de rockeiros cuarentóns com chaquetas de cueiro e moços co cabelo moi longo e com tatuaxes nos brazos empezan a encher a Sala Capitol. Cando nom sabes que esperar, o melhor é nom esperar nada. Así, no segundo em que Drive by Truckers aparecen no escenário, a noite nom pode mas que melhorar. Tres camioneiros, uma mulher que quisera nom facer-se notar e um home demasiado pequeno para ser o baterista dun grupo com tanta forza. As dúbidas van-se co primeiro acorde e os músicos empezan a destrozar os tímpanos da escasa pero completamente entregada audiéncia. Un circo a tres pistas -tres vocalistas que se ceden o turno sem nengum tipo de protagonismo- fai-se presente cuma confianza que só a sua longa traxectória pode permitir. Um grupo de rock clásico no sentido mais amplio da palabra sen nengum pero. Guitarras contundentes com solos que demostran a interpretaçom que Drive by Truckers fai da fonte da que beben: o sur gringo com todo o que implica. A bateria cala a todo aquel que pretenda falar mentres eles tocan no local. Quizais o único que pode dar mágoa é o desapercebida que pasa uma excelente baixista cos coros de quem a noite seria redonda. Pero ata nese punto nom ai muito que recriminar-es: as voces presentes poden ser tam profundas coma o mesmo sur ou tan agudas coma anxos alcoolizados num bar de camionéiros.
Despois de duas horas e média de contundentes motivos polos que nom esquecer-se deste concerto, a noite chega ao seu fin. E mentres os camionéiros falan co público e dan autógrafos -e eu empezo a notar os zumbidos nos oidos que me durarán umas horas-, pregunto-me em que consiste ese mistério que garda com tantas ciumes o profundo sur. Nom ai resposta posíbel e quizais é melhor así. Na minha cabeza fica a impreçom de que os filhos pródigos do sur ainda terán muitos irmaos cos que compartir escenários.

segunda-feira, novembro 21, 2005

Capítulo V. De cómo ser friqui sin morir en el intento. La variante gallega


Ante la pregunta de ¿qué es ser freaky (friqui o como mejor les parezca)? siempre es muy difícil responder. Lo más fácil es hacer referencia al término inglés. Después de todo de ahí viene la expresión. Pero fuera de ese principio de similitud poco se puede hacer para ser comprendido cuando alguien es ajeno a un término que en Galiza se usa tan recurrentemente. Los intentos, con mucha probabilidad, siempre terminarían en definiciones tautológicas, enemigas tan encarnizadas de los lexicólogos. Yo, por mi parte, no puedo explicarle de mejor forma que dando ejemplos de friquismo, como se viven día a día en Santiago.
Algo que es muy enriquecedor en las clases de este lado del Atlántico es que la gente que asiste puede venir de licenciaturas muy distintas. En el caso de las clases de doctorado, el fenómeno, por lo menos el filología románica, no es tan generalizado, pero siempre algo habrá. Este año, por ejemplo, hay historiadores, historiadores del arte, además de filólogos de lo más heterogéneos. El año pasado el panorama no era tan variado, pero aún así había grandes experiencias. Estaba, por ejemplo, el tetracéfalo, como un amigo los bautizó. Cuatro filólogos clásicos que nunca se separan (un ser con cuatro cabezas) y nunca hablan con el mundo exterior. No sé cómo lo logran, pero es así. Siempre, donde sea que los veas, están los cuatro hablando sólo entre ellos en voz muy baja. Uno pensaría que en clases de literatura clásica serían los que más intervendrían con comentarios o cuando teníamos que hacer la traducción de los textos, pero no, inmutables, ni una palabra. Es decir: ejemplo de friquismo número uno.
En otra clase, de épica germánica, evidentemente la mayoría de los alumnos eran de filología alemana. Éstos eran otro ejemplo de mutismo superlativo. Ellos serían cuatro o cinco y sólo éramos dos que no sabíamos nada de alemán. Lo curioso es que cuando había que hacer lecturas en voz alta de textos en clase (en alemán, aunque fuera del siglo XII), no eran capaces de hacerlo y no porque no supieran alemán, evidentemente. Permanecían callados, inmutables, incluso un compañero alemán. Todos, estoicos como piedras. Ahí no está el elemento friqui, sólo es curioso. Destaco a un par de compañeros como friquis por antonomasia. El profesor mostraba un petroglifo para hablar de una leyenda de la épica germánica y preguntó qué pensábamos que era un animal que aparecía en la imagen. Las respuestas eran más o menos lógicas (pueden ver la imagen aquí): perro, lobo.... En fin, un canino. Sin embargo, un compañero con evidentes y amplios conocimientos de cinegética dijo que por el rabo, se trataría de un zorro, pero por las orejas, de un lobo. La clase enmudeció ante tanta sabiduría y el profesor tuvo que dar de inmediato la solución, aún más friqui que este comentario. Se trataba de una nutria... Ejemplo de friquismo número dos. No puedo dejar de comentar que otro de los compañeros de filología alemana disfrutaba mucho haciendo comparaciones entre los cantares de épica germánica y las películas de Hollywood. Funcionaba como un parámetro de comparación: “No, no se parece mucho a las películas de Hollywood. Sí, este cantar es más como las películas de Hollywood.” Otro claro ejemplo de friquismo.
Pero la vida entera está plagada de episodios friquis. Un amigo asturiano, por ejemplo, se llama Pachu y en la lista de asistencia de un congreso de materia artúrica lo pusieron entre interrogaciones, como si se negaran a aceptar la posibilidad de que se llamara así. (Tengo que agregar que eso nunca me ha pasado a mí con mi segundo nombre, que produce una imposibilidad de ser pronunciado, pero nunca la duda de su propia existencia). Mi compañero de departamento escuchó una vez por la calle cómo un heroinómano llegaba con una bolsa con donas, le ofrecía una a otro y éste, negando, le contestaba “No, tío, no. Yo paso de eso que es pura química”... Sin comentarios. El friquismo por estos rumbos está en el ambiente como se puede comprobar cuando ves en los despachos de los profesores fotos de Harrison Ford, escuchas en los de otros música de “Saturday night fever”, encuentras a extranjeros radicales que exigen falar em galego, porque estamos na Galiza (a veces, lo acepto, tiendo hacia ese extremo).
La vida cotidiana es así. Este mismo viernes fui a cenar a casa de una amiga y la situación degeneró tanto que acabamos representando la última cena y cantando canciones de series infantiles de la televisión, versos latinos o poemas islandeses por la calle. Una noche cualquiera en Santiago de Compostela.
En casa tenemos varios amigos interesantes que evidencian esta tendencia. En el cuarto de la lavadora habita o galego. Claro, como los gallegos son pequeños, sólo uno de ellos podría vivir ahí. Además, comparten casa con nosotros la Vaca Épica (ahora mismo amarrada por razones inconfesables), Chuchi (una perra con serios problemas de drogas y autoestima), Missy (la perra hawaiana), Flim (la tortuga sin cuello) y a Xoaninha (la catarina). Hay que agregar que tanto Flim como a Xoaninha viajaron con nosotros a Benicàssim y disfrutaron mucho la estancia, gracias.
Ahora, hablando con mis compañeros de departamento, recordamos muchos otros episodios, pero esto bien podría ser el cuento de nunca acabar, así que me detengo. Después de todo, el friquismo no se conoce hasta que se vive. Los invito a todos, pues, a que vivan el friquismo.

segunda-feira, setembro 26, 2005

Capítulo IV. De las deudas que México tiene con España. ¿Burocracia? Fírmeme de recibido, por favor

A todos aquellos que tienen que sobrevivir día a día esta lucha.

Algo curioso pasa con la sabiduría popular: suele ser contradictoria. Se dice, por ejemplo, que “al que madruga, Dios lo ayuda” pero hay que recordar que, después de todo, “no por mucho madrugar amanece más temprano”. ¿Cómo quedamos, entonces? Algo parecido pasa con el modo en que vamos conociendo nuestro entorno. En principio, se supone que lo más sensato (y fácil) es conocer primero lo que tenemos más cerca y así, poco a poco, ir ampliando los conocimientos. Un ejemplo: primero hay que conocer bien el país donde naciste y después podrás empezar el recorrido por lejanos paisajes. Sin embargo, también hay quien dice que no hay mejor manera de conocer tu entorno que desde la distancia. ¿Y entonces? En mi caso, creo que me he dejado llevar más por el segundo principio que por el primero. No tanto por desconocimiento de mi país, sino más bien porque cuando más me dediqué a recorrer esos dos millones de kilómetros cuadrados que se llaman México fue muy pequeño, acompañando a mi padre a ver estadios de fútbol por todo el país (ironías de la vida). En fin, que de muchas cosas no me acuerdo. De cualquier manera, ahora que juego el segundo rol, eso de ver con el lente de la distancia, descubro cosas de las que sí me acuerdo.
México, ese país donde la burocracia es un enemigo a vencer y, además, es uno muy poderoso. Ahora está muy de moda lo de desmantelar el aparato burocrático porque resulta que, por si fuera poco, es caro para el gobierno. Seguramente nunca llegaremos a extremos tan increíbles como en la India, donde no es algo tan raro que la gente decida quitarse la vida en lugar de seguir los largos (interminables) caminos de la burocracia. Sin embargo, podemos estar seguros de que pocos países pueden superar la que tenemos en México. Pero, ¿de dónde habrá surgido ese aparato tan grande y poderoso? Sí, bueno, quizás un historiador o economista podría decirnos que los estratos sociales en México fueron sumamente fuertes desde las culturas prehispánicas, así que una organización escalonada tan impermeable no debería extrañar a nadie. Como sea... De cualquier manera, ahora me toca vivir el otro gran foco creador de la burocracia mexicana, el de aquel pueblo que tuvo la idea de ir a enseñarnos “cómo debe funcionar la civilización”. En fin, poco por agradecerles.
Hay drásticas diferencias entre la burocracia mexicana y la del Estado Español. Después de todo, no debemos olvidar que éste es un país “primer-mundista”. Las colas en las oficinas son considerablemente menores. En la mayoría de éstas funciona lo de “toma un papelito y espera tu turno” y muchas veces puedes realizar una parte del trámite por internet para agilizar las cosas. No quiero imaginar qué sería de este país si no se “agilizaran” así las cosas. Por ejemplo, el título académico que demuestra que estás licenciado puede tardar dos años. Sé que en México puede tardar unos meses (en mi caso tres), pero esto me parece el colmo. Sin embargo, el tiempo que se le dedica a la burocracia es el menor de los problemas en el Estado Español. En México, después de pasar toda una mañana realizando papeleo (probablemente logrando obtener sólo un papel, en caso de necesitar varios) puedes salir de la oficina con la cabeza en alto pensando “conseguí avanzar un poco, mañana ya no tendré que preocuparme por esto”. Del otro lado del Atlántico las cosas funcionan muy distinto. ¿En que radica la diferencia? No sé bien a qué se deba. Tengo mis teorías (por ejemplo, acá las personas que se dedican a la burocracia son “funcionarios”, es decir, tienen un puesto de trabajo de por vida, que sólo en circunstancias dramáticas pueden perder. Un caso para que se hagan una idea: un profesor de secundaria, también “funcionario” en las mismas circunstancias, que es acusado de abusar de sus alumnos -insultos, golpes e incluso más- es trasladado a otra secundaria, no despedido ni mucho menos. Así pues, un burócrata tiene poco de qué preocuparse, por lo que la eficiencia es mucho pedir), sin embargo, prefiero no abundar en ello.
Más bien me gustaría hablar de ejemplos. Ingenuamente llega alguien a una oficina, pide un papel (que normalmente cuesta, y mucho) y le dan un recibo para que lo recoja. Va una semana después por él y el papel está mal hecho. “No, lo siento, no es nuestra culpa. Usted no se explicó bien. Claro que le podemos hacer otro. Pague de nuevo y vuelva en una semana.” La pesadilla empieza, y esto se puede repetir ad infinitum. ¿Las calificaciones en la universidad? Tengo amigos que cada vez que piden su expediente académico se llevan sorpresas: el promedio les baja una y otra vez (con las mismas asignaturas hechas), les desaparecen materias que ya hicieron, les abren un nuevo expediente en una licenciatura que ya terminaron (como si, por alguna razón, quisieran hacerla de nuevo)... No me extraña que algunos de ellos ya no quieran volver a pedir su expediente. ¿Y lo peor de todo? Siempre, cuando algo está mal, es por culpa de la persona que solicita el papel. Pareciera que en la cosmovisión de los funcionarios es imposible que ellos puedan haber cometido algún error. Después de todo, son funcionarios. ¿De quién pudo haber sido el error, entonces? Obviamente, de los que solicitan los documentos. ¿Quién más queda?
Bueno, pero hay que reconocer que la Universidade de Santiago de Compostela tiene un premio en el Estado Español por su eficiencia en este rubro. ¿Que en qué se basan para otorgarlo? Cada organismo se fija una serie de metas para cumplir en un año. Si las cumples, tienes premio. Viéndolo así, no quiero ni pensar en las metas que se habrá fijado la USC para conseguir ese premio. Cada vez que tengo que ir a la UXA (unidade de xestión académica) a enfrentarme con el sistema, realmente tengo pavor.
Después de experiencias de este tipo sólo puedo pensar en una cosa: ¿cómo es posible que en México estas situaciones no sean más comunes? La única respuesta que se me ocurre es que los burócratas mexicanos temen por sus puestos de trabajo. Es curioso: tantos años estudiando en México y nunca tuve una calificación equivocada, nunca tuve que hacer un trámite dos veces. Sí, siempre tardaba mucho, pero salía de la oficina con un peso menos sobre mí. Aquí siempre salgo con miedo de tener que volver para arreglar las cosas que yo (¿quién más, si no?) hice mal en esta ocasión. ¿Quieren que les hable de lo que se necesita para tener el permiso de residencia en este país? Bueno, sólo diré que podría considerar ser ilegal, no tanto por no cumplir con los requisitos para obtener el permiso, sino porque pierdes media vida en conseguirlo. Buen método para desanimar a la migración.
Vaya forma de ver México desde fuera, ¿no? ¿Las distancias dan objetividad? No lo sé. Por el momento sólo dan un contraste, y obligan a dar muchas vueltas por las oficinas.